פנחס ב
יהושע לא נמשח אף שהיה מלך, כי ליהושע היו שני עניני נשיאות, אך עיקר ענינו היה הנשיאות בתורה וכהמשך לזה היה לו גם ענין המלוכה. ומשיחה הוא למלך שעיקר ענינו הוא מלוכה.
📖 Learn the Sicha
Original Text
א. אין היינטיקער סדרה1 ווערט דערציילט אַז משה האָט געבעטן ביים אויבערשטן „יפקוד ה’ גו’ איש על העדה”, און דער אויבערשטער האָט אים געזאָגט: „קח לך את יהושע בן נון גו’ וסמכת את ידך עליו”, און משה האָט אַזוי געטאָן — „ויסמוך את ידיו עליו גו'".
בנוגע מינוי מלך, שטייט אין רמב”ם2: „אין מעמידין מלך בתחילה אלא על פי בית דין של שבעים זקנים ועל פי נביא, כיהושע שמינהו משה רבינו ובית דינו”. דערפון איז מוכח, אַז דער רמב”ם האַלט אַז דער מינוי פון יהושע’ן (שבפרשתנו), איז געווען אַן ענין פון מינוי מלך3.
דאַרף מען פאַרשטיין4: דער רמב”ם אַליין פּסק’נט5 דאָך, אַז „כשמעמידין
המלך מושחין אותו בשמן המשחה” — פאַרוואָס געפינט מען ניט אַז משה רבינו זאָל מושח זיין יהושע’ן בשמן המשחה6?
[ואע”פ אַז אויך ביי משה רבינו געפינט מען ניט אַז ער זאָל נמשח ווערן בשמן המשחה, הגם אַז משה רבינו „מלך הי’” — ווי דער רמב”ם פּסק’נט7 — איז אָבער משה רבינו געוואָרן אַ מלך איידער ס’איז געווען דער ציווי פון דיני המלך און פון שמן המשחה8].
ב. לכאורה וואָלט מען געקענט פאַרענטפערן9 לויט נאָך אַ פסק פון רמב”ם10 „אין מושחין ממנו (פון שמן המשחה) לדורות אלא . . (ו)מלכי בית
דוד”, און וויבאַלד אַז יהושע איז ניט געווען פון מלכי בית דוד, דעריבער האָט מען אים ניט מושח געווען בשמן המשחה11.
איז אָבער, אדרבה, לויט שיטת הרמב”ם איז דאָס ניס קיין תירוץ. ווייל אַלס מקור צו דעם דין הנ”ל — „כשמעמידין המלך מושחין אותו בשמן המשחה” — ברענגט דער רמב”ם5 דעם פסוק12 „ויקח שמואל את פך השמן ויצק על ראשו וישקהו”, וואו עס רעדט זיך וועגן דער משיחה פון שאול, וואָס איז ניט געווען פון די מלכי בית דוד — ומזה אַז דער רמב”ם האַלט אַז שאול איז נמשח געוואָרן בשמן המשחה13.
איז דערפון מוכח, אַז דאָס וואָס דער רמב”ם שרייבט „כשמעמידין המלך מושחין אותו בשמן המשחה” מיינט ער דערמיט יעדן מלך, אפילו ניט פון מלכי בית דוד [וכסתימת לשון הרמב”ם „כשמעמידין המלך (סתם)”]. און דאָס וואָס ער פּסק’נט אַז „אין מושחין ממנו לדורות אלא . . (ו)מלכי בית דוד” איז דוקא נאָך דעם14 ווי „נמשח דוד (און
דורך דעם) זכה בכתר מלכות . . לו ולבניו הזכרים עד עולם”15.
והדרא קושיא לדוכתא: פאַרוואָס געפינט מען ניט אַז מען האָט יהושע’ן (וועלכער איז געווען אַ מלך לשיטת הרמב”ם) מושח געווען בשמן המשחה, פּונקט ווי מ’האָט מושח געווען שאול’ן (לדעת הרמב”ם)?
ג. וועט מען דאָס פאַרשטיין בהקדם הביאור אין דברי המדרש16 אויף דעם וואָס משה רבינו האָט געזאָגט „יפקוד ה’ גו’”17, אַז משה האָט גערעכנט „שירשו בני את כבודי (גדולתי18)”, און דער אויבערשטער האָט אים געזאָגט: „נוצר תאנה יאכל פרי’19, בניך ישבו להם ולא עסקו בתורה, יהושע . . הואיל20 והוא שרתך בכל כחו כדאי הוא שישמש את ישראל”.
איז לכאורה ניט פאַרשטאַנדיק: וויבאַלד אַז בני משה „ישבו להם ולא עסקו בתורה” — ווי קומט עס אַז משה האָט מלכתחילה געמיינט אַז „ירשו בני את כבודי”21?
בפשטות וואָלט מען געקענט פאַרענטפערן, אַז מיט זיין בקשה „יפקוד ה’ גו’ איש על העדה” האָט משה געמיינט
(ניט אַזאַ „איש” וואָס זאָל לערנען תורה מיט אידן, נאָר בלויז, כמפורש אין זיין בקשה22) אַ מלך „אשר יצא לפניהם ואשר יבא לפניהם” — למלחמה; און דעריבער האָט משה גערעכנט אַז „ירשו בני את כבודי” (אע”פ אַז „לא עסקו בתורה”) ווייל דער דין איז אַז „המלכות ירושה”23.
עפ”ז איז אָבער ניט מובן וואָס דער אויבערשטער האָט אים געענטפערט „נוצר תאנה יאכל פרי’, בניך ישבו להם ולא עסקו בתורה” — בנדו”ז תורה מאן דכר שמה? דאָ רעדט זיך דאָך וועגן ירושת המלכות!
ד. דער מגלה עמוקות24 איז מבאר דעם כפל הלשון אין פסוק „אשר יצא לפניהם ואשר יבא לפניהם (און דערנאָך) ואשר יוציאם ואשר יביאם” — אַז משה האָט געוואָלט אַז עס זאָלן זיין „שני בני אדם המנהיגים”, „דהיינו איש אחד על העדה אשר יצא לפניהם במלחמה כו’ ואיש אחד אשר יוציאם בתורה כו’”. און דער אויבערשטער האָט אים געענטפערט „שאחד ינהג אותם . .
יהושע שיהי’ מלך ואב”ד25 של ישראל וחכם שלהם בתורה”, ווייל „אי אפשר לב’ מלכים שישתמשו בכתר אחד26 . . כי דבר27 אחד לדור ולא שני דברים”.
ועפ”ז איז אויך פאַרענטפערט דער מדרש הנ”ל: וויבאַלד אַז משה האָט געמיינט אַז עס זאָלן זיין צוויי מנהיגים — איינער אַ מלך און נאָך איינער אַן „אב”ד של ישראל” — דערפאַר איז ביי אים אויסגעקומען אַז די התמנות למלוכה זאָל ירש’נען איינער מבניו, כנ”ל.
דער אויבערשטער האָט אָבער געוואָלט אַז „אחד ינהג אותם” (ער זאָל זיין סיי דער מלך און סיי דער „אב”ד של ישראל”) — און וויבאַלד אַז צום ענין התורה מוז מען זיין ראוי („נוצר תאנה יאכל פרי’”28), און בניו של משה זיינען ניט געווען מתאים דערצו (ווייל „לא עסקו בתורה”), האָבן זיי בכלל ניט געקענט ירש’נען „כבודו” של משה;
נאָר דוקא יהושע, וואָס איז געווען איבערגעגעבן צו תורה (ניט בלויז צו לימוד התורה נאָר אויך צו שימושה של תורה29), האָט געקענט זיין דער ממלא מקום פון משה.
ה. מען דאַרף אָבער פאַרשטיין (ע”פ פי’ המגלה עמוקות) דעם טעם פאַרוואָס דער אויבערשטער האָט ניט אָנגענומען די סברא פון משה „שיהיו שני בני אדם המנהיגים”, דלכאורה: אע”פ אַז „אי אפשר לב’ מלכים שישתמשו בכתר אחד” איז דאָך די הדגשה בכתר אחד; ועוד — מען געפינט דאָך אין שפּעטערדיקע דורות אַז ס’איז געוועז אַזוי — מלכות דורך איין מנהיג און דער אב”ד של ישראל אַ צווייטער מנהיג: דער מנהיג בתורה ובלשון הרמב”ם30 „הגדול בחכמה שבכולן (פון די חברי סנהדרין) מושיבין אותו ראש עליהן . . והוא שקורין אותו החכמים נשיא . . והוא העומד תחת נושה רבינו”; און אַ צווייטער אַ מלך אשר יוציאם גו’, וועלכער האָט אָנגעפירט מיט צרכי העם כו’ [ואדרבה: דער מלך האָט בכלל ניט געטאָרט זיין אין סנהדרין — „אין 31 מושיבין מלך ישראל בסנהדרין”]32.
מוז מען זאָגן, אַז היא הנותנת — וויבאַלד אַז תורה און מלכות זיינען צוויי באַזונדערע סוגי שררה, דערפאַר איז עס קיין סתירה ניט צום כלל פון „דבר אחד לדור ולא שני דברים” —
ועפ”ז איז הקושיא במקומה עומדת: פאַרוואָס האָט מען בנדו”ד ניט געקענט אָפּטיילן דעם מינוי פון מלך פון מינוי
„אב”ד של ישראל” — און עס האָט געמוזט זיין „שאחד ינהג אותם . . יהושע”?
ו. ויש לומר הביאור בזה:
אין זיין הקדמה לספר היד, שרייבט דער רמב”ם דעם סדר המסורה פון תורה שבעל פה פון משה’ן ביז רב אשי, און ביים אויסרעכענען די מקבלי התורה איז דער רמב”ם מדייק בלשונו אַז פלוני האָט מקבל געווען פון דעם פריערדיקן מקבל „ובית דינו” (אָדער — חביריו של המקבל הקודם). און ווי דער רמב”ם איז מבאר במקום אחר33, אַז דערמיט האָט ער געוואָלט מדגיש זיין „שהקבלה רבים מרבים לא יחיד מיחיד”.
געפינט מען אָבער אין דעם אַן אויסנאַם — בנוגע צו יהושע’ן, וואו דער רמב”ם איז משנה ומדייק „וזקנים רבים קבלו מיהושע” (און איז ניט מוסיף „ובית דינו” וכיו”ב).
און דער טעם החילוק איז פאַרשטאַנדיק פון דברי הרמב”ם דאָרט לפנ”ז: „תורה שבעל פה למדה משה רבינו כולה בבית דינו לשבעים זקנים, ואלעזר ופנחס ויהושע שלשתן קבלו ממשה, וליהושע שהוא תלמידו של משה רבינו מסר תורה שבעל פה וצוהו עלי’”. ד. ה. אַז יהושע איז געווען ניט נאָר אַ מקבל פון משה רבינו (ווי אלעזר ופנחס ושבעים זקנים), צו יהושע’ן דוקא האָט משה מוסר געווען תורה שבעל פה (כולה), וכמאמר המשנה34: משה קבל
תורה מסיני ומסרה ליהושע, און ער האָט באַקומען אַ ציווי עלי’ מיוחד35.
און דערפאַר זאָגט ניט דער רמב”ם „ובית דינו” ביי יהושע’ן — ווייל בנוגע צו מסירת התורה, איז די קבלה געווען פון יהושע אַליין, נאָר צו עם האָט משה מוסר געווען תורה שבע”פ כולה.
קומט אויס, אַז עס איז דאָ אַ חילוק עיקרי צווישן משה ויהושע לגבי דעם נשיא סנהדרין שבדורות שלאח”ז: יהושע און משה רבינו זיינען גלייך אין דעם וואָס די מסורת פון גאַנץ תושבע”פ איז געווען צו און פון (יעדערן פון) זיי אַליין;
משא”כ דאָס וואָס דער נשיא סנהדרין איז „עומד תחת משה רבינו” (כנ”ל) — איז עס אין דעם פרט, וואָס כשם ווי משה איז געווען „על גביהן”36 פון די שבעים זקנים, עד”ז36 איז אויך יעדער נשיא דער „ראש” על גביהן פון די סנהדרין (זייענדיק דער „גדול בחכמה שבכולן”); אָבער אין דעם ענין פון „מסירת התורה” איז ער ניט „עומד תחת משה רבינו” — דאָס גייט דורך דעם גאַנצן בית דין, „רבים מרבים”.
ז. און דאָס איז דער חילוק צווישן די שפּעטערדיקע דורות (ווען דער מלך און „אב”ד של ישראל” זיינען געווען צוויי באַזונדערע מנהיגים) און דעם זמן פון משה ויהושע:
אע”פ אַז „נשיא הסנהדרין הוא במעלה העליונה בשררת התורה”37, פונדעסטוועגן קומט ער ניט צו דער
דרגא פון נשיאותו של מלך. וואָרום דער גדר פון אַ מלך איז — „אין על גביו אלא ה’ אלקיו”38; און ניט נאָר איז „אין למעלה ממנו במלכותו”39, נאָר, נאָך מער — ער איז דער איינציקער שולט, וואָס דאַרף זיך מיט קיינעם ניט רעכענען (וכנ"ל „דבר אחד לדור ולא שני דברים"40), ווייל אַ מלך איז נאָר איינער.
משא”כ אַ נשיא סנהדרין, וואָס וויבאַלד ער איז איינער פון אַ ב”ד של ע”א (נאָר ווייל ער איז דער „גדול בחכמה שבכולן” איז ער זייער „ראש”), איז זיין נשיאות ניט אין דעם סוג פון נשיאותו של מלך. און דעריבער איז אַ נשיא סנהדרין ניט קיין סתירה צום מלך, ובמילא איז עס ניט אַן ענין פון „שני מלכים”, „שני דברים”.
משא”כ ביי משה ויהושע, איז זייער „נשיאות” בתורה באַשטייט (ניט נאָר אין זיין דער נשיא סנהדרין, נאָר אויך) אין דעם וואָס „משה קבל תורה מסיני ומסרה ליהושע” — און אַזאַ נשיאות בתורה איז אין דער דרגת הנשיאות פון אַ מלך41;
און דעריבער, ווען מ’וואָלט אפגעטיילט „שיהיו שנים . . איש אחד . . במלחמה ואיש אחד . . בתורה”, וואָלט דאָס געווען „ב’ מלכים שישתמשו בכתר אחד . . שני דברים”42.
ח. לכאורה איז דאָס אָבער ניט אינגאַנצן מובן: סוף־סוף זיינען דאָס צוויי באַזונדערע סוגי שררה: יוציאם במלחמה וכו’ און תורה (כנ”ל סעיף ה); פאַרוואָס זאָל דאָס הייסן „שני מלכים . . בכתר אחד”?
וי”ל דעם ביאור בזה:
בנוגע דעם תפקיד פון אַ מלך זאָגט דער רמב”ם43: „ותהי’ מגמתו ומחשבתו להרים דת האמת ולמלאות העולם צדק ולשבור זרוע הרשעים ולהלחם מלחמות ה’ שאין ממליכין מלך תחלה אלא לעשות משפט ומלחמות”. ד. ה. אַז מלכות (ביי אידן) איז ענינה ניט סתם צו באַזאָרגן דעם עם מיט צרכים גשמיים כו’44, נאָר דאָס אַלץ הייבט זיך אָן און איז פאַרבונדן מיט קיום והרמת התורה — „להרים דת האמת”, דורכצופירן די משפטי התורה45, ביז אַז אויך די
מלחמות וואָס ער דאַרף פירן, זיינען זיי „מלחמות ה’”46.
קומט אויס, אַז דער ענין המלכות איז אַ המשך פון דעם תפקיד של בית דין הגדול: דער ב”ד הגדול זיינען די „עמודי ההוראה ומהם חק ומשפט יוצא לכל ישראל”47, און דער תפקיד פון מלך איז, אַז דעם משפט התורה וואָס דער ב”ד הגדול גיט אַרויס דאַרף ער דורכפירן ביי עם ישראל48,
[וואָס דערפאַר איז דער דין49 אַז „מצוה על המלך לכבד לומדי התורה, וכשיכנסו לפניו סנהדרין וחכמי ישראל יעמוד לפניהם כו’” (ועד”ז „המלך עומד לפני כהן גדול . . כשישאל לו במשפט האורים”) — ווייל דער מלך איז „מקבל” פון זיי:
נאָר בנוגע דעם ענין השליטה פונעם מלך על העם, איז „אין על גביו אלא ה’ אלקיו” און „אין למעלה ממנו במלכותו”, וואָס דערפאַר „בפרהסיא בפני העם לא . . יעמוד מפני אדם כו’ כדי שתהא יראתו בלב הכל”49].
און מהאי טעמא איז אַ מלך און „נשיאות” בתורה ניט קיין צוויי באַזונדערע שררות (שאין אחת נוגעת בחברתה), נאָר זיי זיינען איין המשך;
און אַז מען טיילט זיי פאַנאַנדער הייסט עס „שני מלכים . . בכתר אחד”50.
ט. עפ”ז וועט מען אויך פאַרשטיין פאַרוואָס מינויו של יהושע איז געווען דורך סמיכה דוקא און ניט דורך משיחה:
וויבאַלד אַז אַ מלך איז אַ „מקבל” פון דעם ב”ד הגדול (וואָס גיט אַרויס משפט התורה), כנ”ל — איז דערפון פאַרשטאַנדיק בנוגע צו דער נשיאות פון יהושע’ן (ועד”ז פון משה), וואָס ער האָט געהאַט ביידע עניני נשיאות (סיי אַ מלך און סיי נשיאות התורה אין דער דרגא פון מלך כנ”ל), אַז די נשיאות המלוכה איז ביי אים געווען אַ המשך ותוצאה פון זיין נשיאות בתורה.
ד. ה. עיקר ענינו איז וואָס ער איז נשיא בתורה — ער איז „מוסר” גאַנץ תורה צו אידן; און בנוסף לזה איז ביי אים געווען דער ענין המלוכה אויף צו דורכפירן דעם משפט התורה צווישן דעם עם ישראל.
און דערפאַר איז זיין מינוי געווען דורך סמיכה: די משיחה וואָס אַ מלך דאַרף האָבן איז מטרתה צו אויפטאָן ענין המלוכה (ע”ד ווי מלכות שאול — ראיית הרמב”ם כנ”ל); משא”כ מלכות יהושע (נוצר תאנה) איז עיקרה — נשיאות בענין התורה, און דעריבער ווערט זי אויפגעטאָן דורך סמיכה, וואָס איז פאַרבונדן מיט תורה דוקא — דוקא בנוגע צו תורה (והוראה) זאָגט מען51 סמוכין איש מפי איש, סמוכו לנא וכו’.
יו”ד. לויטן אויבנדערמאָנטן ביאור איז אויך פאַרשטאַנדיק, אַז דאָס וואָס עס שטייט אין מדרש52 אַז שאול איז געווען דער „מלך ראשון” איז כלל ניט קיין סתירה צו דעם וואָס ווערט געזאָגט אין רמב”ם (ובכמה מדרשי חז”ל53) אַז משה רבינו ועד”ז יהושע האָבן געהאַט אַ דין מלך — ווייל דער גדר המלוכה פון משה ויהושע איז געווען אַן אַנדער גדר לגמרי פון מלכות פון שאול ודוד54 — ביי משה ויהושע איז די נשיאות המלוכה געווען אַ טפל פון נשיאותם בתורה55.
ועפ”ז ווערט אויך פאַרענטפערט פאַרוואָס מען געפינט ניט אין חומש בפירוש56 אַז מען דאַרף מושח זיין אַ מלך מיט שמן המשחה — דלכאורה תמוה: וויבאַלד מינוי מלך איז אַ מצוה מפורשת ובכמה פרטים בה, האָט געדאַרפט שטיין אין תורה אַז זיין מינוי קומט דורך שמן המשחה57 (ע”ד ווי עס שטייט דער דין פון משיחת כהן גדול און משוח מלחמה)?
וע”פ הנ”ל איז דאָס מובן: דער ענין המלוכה ווי דאָס איז אויסגעשטעלט מלכתחילה ע”פ תורה — וואָס אַזוי איז דאָס געווען ביי משה און באַם ממלא מקומו יהושע — איז אין אַן אופן58 אַז דער מלך איז אויך אַ נשיא בתורה, ובמילא דאַרף מען ניט אָנקומען צו שמן המשחה59;
און דאָס וואָס מינוי מלך דאַרף זיין דוקא דורך שמן המשחה האָט זיך אויפגעטאָן שפּעטער, ווען שאול האָט געדאַרפט ווערן דער מלך60.
(משיחות ש”פ חיי שרה וש”פ וארא תשמ”ג)
Tap a footnote number to view it · Text courtesy of dach.dev
English Explanation
Explanation courtesy of dach.dev
No resources yet
Check back later or ask an admin to upload Shiurim.