תזריע ב
עצם דיבור לשון הרע גם ללא כוונה הוא חטא. וזה מתאים לפירוש אדמו"ר הזקן – ש"אדם" הוא שם המעלה (כי המדובר כאן הוא בנוגע לאדם השלם - כמו מרים - שאינו מדבר מצד הרע שבו).
📖 Learn the Sicha
Original Text
א. אין אָנהויב פון פרשת נגעי אדם שטייט1: „אדם כי יהי׳ בעור בשרו גו'". דער פסוק נוצט דאָ דעם תואר „אדם", וואָס איז דער שם המעלה פון אידן (און דער העכסטער תואר פון די פיר תוארים אדם איש גבר אנוש)2.
איז ידוע די שאלה3: ווי קומט עס, אַז בשעת מ׳האַלט ביי דער דרגא פון „אדם" זאָל ביי אים זיין „בעור בשרו שאת גו׳", נגעים — וואָס טומאת צרעת איז פון די טומאות הכי חמורות4, און חז"ל5 זאָגן אַז „מצורע חשוב כמת"?
איז מבאר דער אַלטער רבי6, אַז היא הנותנת: דוקא דערפאַר וואָס עס רעדט זיך וועגן איינעם וואָס איז אין דער דרגא פון „אדם" — וואָס איז אַ „מדריגה גדולה . . שלימו דכולא" — איז ער לוקה בצרעת:
דער ענין הנגעים „בעור בשרו" ווייזט, אַז דער רע וואָס איז גורם דעם נגע (ובמילא — דאַרף ער זיין בדוגמתו) איז ניט אין (דער פנימיות פון) דעם מענטשן
[דער אלשיך7 איז מבאר, אַז ביי רשעים, וואָס „עיקרן טומאה", מאַכט ניט אַן עוון אַ רושם ביז עס זאָל זיין ניכר „בעור בשרו", ווייל „מין במינו אינו חוצץ"],
נאָר עס איז בלויז וואָס ס׳איז פאַרבליבן „פסולת" ורע אין זיין חיצוניות — „בסוף לבושיו", און דערפאַר ווערט דערפון אַ נגע „בעור בשרו" (דוקא).
דערמיט איז דער אַלטער רבי אויך מבאר8 פאַרוואָס „מצות נגעים אינו נהוג בזמננו זה אחר החורבן מפני שאינן מצויין כלל כו׳ אך מעשה נסים הם" (ווי ער ברענגט פון רמב"ם9) — ווייל ס׳איז „אינו בנמצא אצלינו" אַזעלכע וואָס זאָלן ניט האָבן קיין רע בפנימיות, „שאף הצדיק והטוב עדיין הרע קצת בפנימיות", ובמילא איז דער רע ניט גורם קיין נגעים.
ב. דאַרף מען פאַרשטיין:
חז"ל זאָגן10 אַז דער ענין הנגעים קומט אַלס עונש אויף חטא לשון הרע, וואָס איז אַ חטא חמור ביותר, ביז ער איז שקול כנגד די ג׳ עבירות וואָס „יהרג ואל יעבור", און „כאילו כופר בעיקר" (ווי דער רמב"ם איז מאריך אין הלכות דעות11) — איז ווי קען מען זאָגן, אַז ער איז אַן אדם השלם, זיין תואר איז אדם, וואָס עס פעלט אים נאָר דער בירור פון חיצוניות הרע?
די תמיהה אין דעם איז נאָך גרעסער: דער חומר פון „המספר בלשון הרע" ווערט געבראַכט אין רמב"ם (אויך) אין דער זעלבער הלכה12 וועלכע דער אַלטער רבי ברענגט אַלס ראי׳ אַז נגעים זיינען מעשה נסים וואָס זיינען ניט מצוי בזמן הזה, און ער איז דאָרט מאריך ווי פון דיבור לשון הרע קען מען קומען (ר"ל) ביז צו כפירה בעיקר — און דאָ זאָגט דער אַלטער רבי אַז מ׳רעדט וועגן אַן אדם השלם?
ג. וועט מען דאָס פאַרשטיין בהקדם הביאור אין המשך דברי הרמב"ם בהלכה הנ"ל:
נאָכדעם ווי דער רמב"ם איז מבאר אַז נגעים קומען על חטא לשון הרע (און ברענגט דעם לימוד פון מרים) — איז ער ממשיך מיט אַן ענין וואָס האָט לכאורה ניט קיין שייכות צו לשון הרע (ועאכו"כ ניט צו הל׳ טומאת צרעת), וזה לשונו:
„קל וחומר (פון מרים׳ן) לבני אדם הרשעים הטפשים שמרבים לדבר גדולות ונפלאות . . וזה דרך ישיבת הלצים הרשעים בתחילה מרבין בדברי הבאי . . ומתוך כך באין לספר בגנות הצדיקים . . ומתוך כך יהי׳ להן הרגל לדבר בנביאים ולתת דופי בדבריהם . . ומתוך כך באין לדבר באלקים וכופרין בעיקר . . זו היא שיחת הרשעים שגורמת להן ישיבת קרנות וישיבת כנסיות של עמי הארץ וישיבת בתי משתאות עם שותי שכר, אבל שיחת כשרי ישראל אינה אלא בדברי תורה וחכמה, לפיכך הקב"ה עוזר על ידן ומזכה אותן בה כו׳".
דאַרף מען פאַרשטיין:
א) דאָ רעדט מען דאָך וועגן דעם איסור פון דיבור לשון הרע, וועלכער איז גורם צו טומאת צרעת — איז ווי פּאַסט דאָ אַריין ( — ובאריכות) וועגן שיחת הרשעים בכלל, און וועלכע הויבט זיך אָן פון „דברי הבאי" (ניט — לשון הרע), און ענדיקט זיך מיט כפירה באלקים ר"ל?
[אפילו מ׳זאָל זאָגן, אַז וויבאַלד לשון הרע איז אַ פרט אין „שיחת הרשעים", איז דעריבער, רעדנדיק וועגן לשון הרע און דעם חומר דערפון, דאַרף דער רמב"ם (לחומר הדבר) מבאר זיין בזה, אין דער גנות פון שיחת הרשעים בכלל וכו׳ — האָט עס ניט קיין אָרט אין הלכות טומאת צרעת (וואָס איז דער עונש בלויז אויף לשון הרע);
די אריכות באַלאַנגט לכאורה נאָר אין הלכות דעות, וואו ער רעדט פרטי הדינים ווי מען דאַרף זיין אָפּגעהיט פון דיבורים אסורים].
ב) אויב דער רמב"ם וויל דאָ אַרויסברענגען דעם חומר האיסור פון לשון הרע, האָט ער געדאַרפט ברענגען די לשונות חמורים וועלכע ער שרייבט אויף אַ מספר בלשון הרע אין הלכות דעות11?
נאָך מער: אין הל׳ דעות11 ברענגט דער רמב"ם דעם מאמר חז"ל13 „כל המספר בלשון הרע כאילו כופר בעיקר", אַז דער חטא פון לשון הרע מצד עצמו איז חמור „כאילו כופר בעיקר";
משא"כ דאָ זאָגט ער, אַז פון לשון הרע קומט שפּעטער אַרויס כפירה בעיקר — „ומתוך כך כו׳ ומתוך כך באין לדבר באלקים וכופרין בעיקר" (אָבער ניט אַז לשון הרע אַליין איז „כאילו כופר בעיקר").
ד. ויש לומר דעם ביאור בזה:
מיט דער אריכות וועגן דעם אופן פון שיחת הרשעים, קומט דער רמב"ם מסביר זיין דעם גדר פון „לשון הרע", וועלכער גיט צו פאַרשטיין פאַרוואָס די תוצאה פון לשון הרע איז „צרעת":
אין לשון הרע זיינען פאַראַן צוויי ענינים:
א) דאָס רעדן לשון הרע (וועלכער קומט פון די מדות רעות פונעם מדבר — ער האָט קנאה ושנאה, א. ז. וו.) איז גורם היזק וכו׳ צו דעם וועמען ער באַרעדט. ד. ה. דער עיקר חסרון דערביי איז וואָס זיין לשון הרע ברענגט (אַרויס זיינע מדות רעות) ומזיק דעם צווייטן.
— און וועגן דעם ענין אין לשון הרע רעדט דער רמב"ם אין הל׳ דעות, ווי מען זעט דאָרט דעם תוכן פון דעם גאַנצן פרק, אַז ער רעדט אַלץ וועגן דיבורים והנהגות בלתי רצויים שמאדם לחבירו.
ב) לשון הרע — מצד דעם דיבור עצמו14: איינער וואָס רעדט לשון הרע, ואפילו ניט בכוונה וכו׳ — איז דער דיבור גופא שלעפּט אים אַריין אין רע.
ווייל אע"פ אַז דער כח הדבור איז לכאורה בלויז אַ כח חיצוני (אַ לבוש, און אַ לבוש חיצוני פון דעם נפש), איז ער אָבער פאַרבונדן מיטן עצם פון מענטשן15 [ביז אַז דער תואר פון אַ מענטשן איז „מדבר"16]; ומהאי טעמא, ווען איינער רעדט לשון הרע, איז דער דיבור בלתי רצוי שלעפּט (מצד עצמו) אים אַריין נאָך מערער אין רע17.
ה. און דאָס איז אויך וואָס דער רמב"ם ברענגט אַרויס דורך זיין אריכות, אין סוף הלכות טומאת צרעת, וועגן „שיחת הרשעים":
ער הויבט אָן ווי מ׳דאַרף זיך אויסהיטן פון הנהגת „הרשעים הטפשים שמרבים לדבר גדולות ונפלאות" (וואָס דערין איז נאָך ניטאָ קיין תוכן היפך הרצוי), און איז דערנאָך מסביר „דרך ישיבת הלצים הרשעים", אַז „בתחילה מרבין בדברי הבאי" (וואָס אין דעם דיבור איז ניטאָ קיין מדה רעה וכיו"ב), אָבער אָט־די דיבורים שלעפּן דעם מדבר ביז צו תכלית הרע (כהמשך דברי הרמב"ם);
און דאָס איז אויך דער גדר פון לשון הרע — „שיחת הרשעים", דאָס רעדן אין אַן אופן ווי רשעים רעדן. די הדגשה איז אויף דעם וואָס ער איז ניט נזהר, פוגם וכו׳ בדיבורו.
און ווי דער רמב"ם איז מדגיש גלייך בתחלת הענין — ווען ער רעדט ווי נגעים קומען מזהיר זיין פון לשון הרע — אַז בשעת „משתנה עורו ויצטרע" בלייבט דער מענטש „מובדל ומפורסם לבדו עד שלא יתעסק בשיחת הרשעים שהוא הליצנות ולשון הרע"
— דלכאורה: „שיחת הרשעים" און „ליצנות" מאן דכר שמייהו?
נאָר דערמיט איז דער רמב"ם אויסן צו מבאר זיין, אַז לשון הרע (וועלכער ברענגט צו נגעים) איז אַ פרט און קומט מצד „שיחת הרשעים" בכלל (אַ חסרון אין דעם דיבור (חיצוניות) האדם), ווייל דער ענין פון נגעים איז (כנ"ל), אַז „עור בשרו" — די חיצוניות האדם — איז ניט כדבעי.
ו. עפ"ז יומתק וואָס דער רמב"ם איז מאריך ווי דער ענין (אַז נגעים קומען צוליב לשון הרע) ווערט אָפּגעלערנט פון מעשה מרים — „ועל ענין זה מזהיר בתורה . . התבוננו מה אירע למרים כו׳":
דער עונש פון נגעים אויף לשון הרע איז (ניט מצד דעם (ערשטן) ענין הנ"ל אין לשון הרע, וואָס זיינע מדות רעות זיינען מזיק דעם זולת, נאָר בלויז) מצד דעם דיבור עצמו;
וואָרום ביי מרים׳ן איז דאָך אדרבה: „גידלתו על ברכי׳ וסכנה בעצמה להצילו מן הים"; איר דיבור איז בכלל ניט געווען מיט דער כוונה לגנותו18, און נאָך מער (זאָגט דער רמב"ם): „לא דברה בגנותו אלא טעתה כו׳"; און אויך מצד משה׳ן איז „לא הקפיד על כל הדברים האלו כו'" —
אין איר דיבור איז ניט געווען קיין שום רע והיזק כו׳ (ניט מצד מרים׳ן און ניט מצד משה׳ן), ס׳איז אַן ענין חיצוני לגמרי19, און אעפ"כ „מיד נענשה בצרעת".
ז. על פי האמור לעיל וועט מען אויך פאַרשטיין פאַרוואָס דער רמב"ם ברענגט (בתחלת ההלכה הנ"ל) דעם סדר ווי עס קומען נגעים „להזהירן מלשון הרע":
„משתנות קירות ביתו" (נגעי בתים), דערנאָך אויב „עמד ברשעו . . משתנין כלי העור שבביתו . . ואם עמד ברשעו . . משתנין הבגדים שעליו", און ערשט דערנאָך — „אם עמד ברשעו . . משתנה עורו ויצטרע" —
ווייל דאָס איז מתאים צו דעם תוכן הנ"ל פון לשון הרע און זיין סדר:
בשעת מען הויבט אָן רעדן לשון הרע, איז דער דיבור אַן ענין חיצוני לגמרי וועלכער „רירט אים ניט אָן", און דערפאַר איז לוקה (נאָר) דער בית וואָס איז אינגאַנצן אָפּגעטיילט פון אים20; אָבער וואָס מער ער רעדט, אַלץ מער שלעפּט עם אַריין דער דיבור גופא, דער רע ווערט מער בפנימיותו, און דערפאַר קומען די נגעים אין זאַכן וועלכע זיינען נעענטער צו אים — כלי תשמישו, בגדיו, ביז — עור בשרו.
(בשעת אָבער דער רע גייט אַריין בפנימיות ממש — דעמולט איז ניטאָ דער גאַנצער ענין הנגעים, כנ"ל סעיף א).
וע"פ הנ"ל איז מובן ווי דער ביאור פון אַלטן רבי׳ן הנ"ל — אַז נגעים קומען דוקא באַ אַן אדם השלם וואָס האָט מתקן געווען כל הדברים חוץ פון „סוף לבושיו" — איז ניט נאָר ניט קיין סתירה צו דברי הרמב"ם, נאָר אדרבה, ביידע ביאורים זיינען עולה בקנה אחד —
ווייל די זהירות פון לשון הרע וואָס ווערט אַרויסגעבראַכט אין רמב"ם, איז די זהירות אין דיבור מצד עצמו, וואָס איז אַ דבר חיצוני.
ח. ע"פ כל הנ"ל וועט מען אויך פאַרשטיין פאַרוואָס די תקנה (טהרה) פון נגעים איז דוקא דורך אַ כהן.
דלכאורה איז ניט מובן: וויבאַלד עס רעדט זיך וועגן אַן אדם השלם, כנ"ל, וועלכער איז בכח צו מברר זיין אַלע זיינע ענינים פנימיים און האָט עס געטאָן בפועל — איז ווי קומט עס אַז ער אַליין קען ניט מברר זיין די חיצוניות הרע שבו?
איז דער ביאור בזה: דאָס וואָס אַן אדם השלם קען נכשל ווערן אין לשון הרע, אע"פ וואָס ער האָט שוין מברר געווען כל ענינים פנימיים שבו — איז ווייל עס קען זיין אַ רע הנעלם (עומק הרע) וואָס איז טיף מושרש אין דעם אדם, און עס קומט ביי אים ניט אַרויס בגלוי;
און דער רע הנעלם דריקט זיך אויס אין דעם דיבור האדם21 [וכנ"ל, אַז דיבור איז פאַרבונדן מיטן עצם פון מענטשן], און אין אַזאַ דיבור וואָס איז לכאורה אַן ענין חיצוני בעלמא, אָן קיין תוכן רע ממש22
[וואָרום אַ דיבור בתוכן רע, איז אַן אדם השלם וואָס האָט שוין מברר געווען זיין רע שבפנימיות, ניט שייך צו רעדן אַזעלכע דיבורים],
ולכן איז דער תיקון אויף לשון הרע דורך מתקן זיין דעם רע הנעלם שבנפשו.
און דעריבער איז עס דורך אַ כהן דוקא, וואָס איז „חסד עילאה"23, ולכן איז ער בכחו צו מטהר זיין דעם רע הנעלם;
און דערפאַר דאַרף מען האָבן דיבור הכהן „טהור אתה"24 — ווייל דורך זיין דיבור איז ער ממשיך אַן אור עליון ביותר וואָס איז מתקן דעם רע הנעלם, ביז דער מצורע ווערט טהור בתכלית.
(משיחת ש"פ תזריע תשמ"א)
Tap a footnote number to view it · Text courtesy of dach.dev
English Explanation
Explanation courtesy of dach.dev
📹 Video Shiurim
🎧 Audio Shiurim
The Sicha
Listen
The Sicha
Shiur
Listen
Shiur
Sicha Discourse
Rabbi Yosef Chaim Kantor Sicha Discourse English
Listen
Sicha Discourse
Rabbi Yosef Chaim Kantor Sicha Discourse English
The Sicha
Rabbi Leib Schapiro
Listen
The Sicha
Rabbi Leib Schapiro
10 Minute Sicha
Rabbi Moshe Spalter
Listen
10 Minute Sicha
Rabbi Moshe Spalter
In Depth
Rabbi Zusha Wolf In Depth Hebrew
Listen
In Depth
Rabbi Zusha Wolf In Depth Hebrew
10 Minute Sicha
Rabbi Fishel Oster
Listen
10 Minute Sicha
Rabbi Fishel Oster
The Sicha
Rabbi Ari Shishler
Listen
The Sicha
Rabbi Ari Shishler
The Sicha
Rabbi Chaim Wolosow
Listen
The Sicha
Rabbi Chaim Wolosow
Shiur
Rabbi Avraham Lipszyc
Listen
Shiur
Rabbi Avraham Lipszyc
Women Shiur
Mrs Freidy Yanover
Listen
Women Shiur
Mrs Freidy Yanover
In Depth
Rabbi Mendy Wolf
Listen
In Depth
Rabbi Mendy Wolf
Sicha Discourse
Rabbi Shalom Moshe Paltiel
Listen
Sicha Discourse
Rabbi Shalom Moshe Paltiel
The Sicha
Rabbi Moshe Spalter
Listen
The Sicha
Rabbi Moshe Spalter
The Sicha
Rabbi Fishel Oster
Listen
The Sicha
Rabbi Fishel Oster
Women Shiur
Mrs Rivky Slonim
Listen
Women Shiur
Mrs Rivky Slonim