שמיני א
רש"י: "ויברכם: בברכת כהנים כו'". אין הכוונה שאהרן ברכם לקיים את מצות ברכת כהנים, שהרי עוד לא נצטווה על זה. אלא הכוונה הוא שאהרן ברך את התוכן דברכת כהנים, כי זה היה מתאים לתוכן שאהרן רצה לברכם.
📖 Learn the Sicha
Original Text
א. פון פסוק1 „אשר נשיא יחטא ועשה אחת מכל מצות וגו’” - און ער דאַרף דערפאַר ברענגען אַ חטאת, ווי מבואר אין דער פרשה - איז רש”י מעתיק די ווערטער „אשר נשיא יחטא” און איז מפרש: לשון אשרי, אשרי הדור שהנשיא שלו נותן לב להביא כפרה על שגגתו ק”ו שמתחרט על זדונותיו.
דער מקור פון דעם פירוש רש”י איז דרשת רז”ל (אין תורת כהנים2 און אין גמרא3). און כאָטש אַז רש”י’ס דרך איז צו מפרש זיין נאָר פשוטו של מקרא -איז ער מעתיק בפירושו די דרשות רז”ל וועלכע זיינען מוכרח אין פשטות הכתובים - און אַזוי איז עס בעניננו, אַז רש”י דאַרף אָנקומען צו דרשת רז”ל (ווי די גמרא4 איז מבאר דעם טעם הדרשה): וויבאַלד דער פסוק איז משנה פון דעם ווי עס דאַרף שטייען בפשטות, ווי דער לשון באַ חטא פון „כהן המשיח” און פון „כל עדת ישראל” - וואָס דאָרטן שטייט „אם הכהן המשיח יחטא גו’”, „אם כל עדת ישראל ישגו גו’”5 און דאָ זאָגט ער „אשר נשיא יחטא גו’” - איז פון דעם מוכח אַז דאָ מיינט עס ניט כפשוטו.
מ’דאַרף אָבער פאַרשטיין: די פשטני המקרא לערנען דאָך איין אינעם לשון „אשר נשיא יחטא” כמה פירושים על דרך הפשט: א) דער אבן עזרא טייטשט,
אַז „אשר נשיא יחטא” קומט בהמשך צו דער פריערדיקער פרשה „ואם כל עדת ישראל” און עס מיינט כאילו ס’וואָלט דאָ געשטאַנען „ואם אשר יחטא הוא נשיא גו’”6. ב) דער רמב”ן לערנט, אַז דער לשון „אשר” דאָ האָט דעם זעלבן טייטש ווי דער וואָרט „כאשר (נשיא יחטא)” - ווי, לדוגמא, „כאשר בא יוסף אל אחיו”7, „כאשר כלו לאכול”8 וכיו”ב, וואָס ווייזט אויפן ענין הזמן - בשעת דער נשיא יחטא („ויחסר כ”ף הדעת”).
ואפילו נניח, אַז לדעת רש”י זיינען די פירושים הנ”ל (וכיו”ב) ניט גלאַטיק, און דעריבער דאַרף מען אויך דעם פירוש פון חז”ל ע”פ דרוש, האָט אָבער רש”י געדאַרפט (פריער) ברענגען אַ פירוש לפי פשוטו און דערנאָך מוסיף זיין „ומדרשו” אָדער „ורבותינו דרשו” וכיו”ב9 (אַז „אשר” איז לשון „אשרי כו’”). פאַרוואָס זאָגט ער נאָר דעם פירוש „לשון אשרי”, ועוד - ער איז אפילו ניט מקדים אַז דאָס איז „מדרשו” וכיו”ב?
ב. אפילו אַז מ’זאָל אָננעמען אַז דער פירוש אשר „לשון אשרי” האָט אַן אָרט בפשוטו של מקרא - איז ניט מובן:
א) וואָס ער איז מוסיף „אשרי הדור כו’” - פון וואַנען איז די הוכחה אַז
„אשרי” מיינט דאָ בשייכות (ניט צום נשיא המפורש בקרא, נאָר) צום דור10?
ב) אין וואָס באַשטייט דער אושר, דער גליק פאַרן דור ווען דער נשיא איז „נותן לב להביא כפרה על שגגתו כו’”?
ג) וואָס איז נוגע צום פשט ותוכן הפרשה פון חטאת הנשיא דאָס וואָס „אשרי הדור וכו’”?
ד) אין די מדרשי חז”ל הנ”ל איז נאָך דעם „אשרי הדור כו’” - דאָ אַ ביאור: אם נשיא שלו מביא קרבן צריך אתה לומר מהו הדיוט11 (לערנען מפרשים12, אַז דאָס איז) אַ נתינת טעם אויף „אשרי הדור” - וואָרום בשעת דער נשיא ברענגט אַ קרבן אויף אַ חטא, לערנען פון עם אָפּ די אנשי הדור (הדיוטות), בק”ו, צו טאָן תשובה און ברענגען אַ קרבן אויף זייערע חטאים.
לפ”ז איז אינגאַנצן ניט מובן: פאַרוואָס איז רש”י משמיט דעם סיום פון דרשת חז”ל („אם נשיא שלו”), וואָס דערמיט דוקא איז מוסבר דער ענין פון „אשרי הדור”, וואָס רש”י ברענגט בפירושו13? ואדרבא - אויב אַ בן עשר למשנה וכו’ דאַרף האָבן אַ ביאור, על אחת כו”כ אַ בן חמש למקרא!
ולהעיר - ס’זיינען דאָ מפרשים14 וואָס זיינען מפרש דעם טעם פון „אשרי הדור”: וויבאַלד דער נשיא (דער מלך) איז מתחרט „על שגגתו” און „אינו מתבייש לומר חטאתי”, און ער זאָגט ניט „גדול אני וחשוב אני איך אומר חטאתי” - וואָס דאָס באַווייזט אַז ער איז אַן עניו ושפל - דערפאַר איז „אשרי הדור” וואָס זיי האָבן אַ נשיא וואָס „אינו מתנשא ואינו מתגאה” וואָס צוליב דעם וועט זיין מלכות האָבען אַ קיום -„מלכותו תעמוד”.
אָבער ע”ד הפשט - איז דאַן ניט מובן דער „אשרי הדור”,
וויבאַלד אַז דער (עיקר) אושר איז (ניט בנוגע צו אנשי דורו, נאָר) בשייכות צום נשיא ומלך, אַז דעמאָלט וועט זיין מלכות האָבען אַ קיום - פאַרוואָס איז די הדגשה „אשרי הדור”?
ג. אויך דאַרף מען פאַרשטיין: א) אין די מאמרי רז”ל אין דער לשון „אשרי הדור שהנשיא שלו מביא חטאת על שגגתו”15 - רש”י איז אָבער משנה
ומאריך בלשונו: נותן לב להביא16 כפרה17 על שגגתו?
ב) פאַרוואָס איז רש”י מעתיק פון פסוק נאָר „אשר נשיא יחטא”? דער אושר איז דאָך דערפאַר וואָס ער ברענגט אַ „כפרה על שגגתו”, האָט רש”י געדאַרפט ברענגען דעם המשך פון צווייטן פסוק (וואו ס’רעדט זיך וועגן דעם קרבן וואָס ער דאַרף ברענגען), אָדער עכ”פ מרמז זיין דעם המשך מיט אַ „וגומר”18.
ד. דער ביאור אין דעם:
בנוגע דעם פירוש „אשרי הדור שהנשיא שלו נותן לב כו’”, דאַרף רש”י ניט מקדים זיין אַז דאָס איז „מדרשו” וכיו”ב, ווייל ער האָט עס שוין פריער מפרש געווען - אין זעלבן ענין (פון דעם פאַרבונד פון דעם גאַנצן פאָלק מיט דעם חוטא). ביים פסוק19 „אם הכהן המשיח יחטא לאשמת העם” פירש”י: „ופשוטו לפי אגדה כשהכהן הגדול חוטא אשמת העם הוא זה שהן תלויין בו לכפר עליהם ולהתפלל בעדם ונעשה מקולקל” - ובמילא דאַרף רש”י ניט איבער’חזר’ן אויך דאָ אַז דאָס איז „פשוטו לפי אגדה”.
און אויך - מצד דעם (זיין פריערדיקן) פירוש איז רש”י מכריח, אַז דער אושר דאָ (אשרי הדור) מיינט ניט ווי דער (סיום ו)ביאור הנ”ל (ס”ב) - אַז בשעת דער נשיא ברענגט אַ קרבן „על שגגתו” לערנען זיך אָפּ פון זיין הנהגה אויך אנשי הדור (הדיוטות) - וואָרום לפ”ז ווערט די שאלה: אויך פון כהן המשיח דאַרף מען זיך אָפּלערנען די הנהגה צו ברענגען אַ קרבן לכפרה, טאָ פאַרוואָס איז דער „אשרי” מפורש דוקא באַ דעם נשיא און ניט פריער ביים כהן המשיח20? ויתרה מזו - באַ כהן המשיח איז מודגש דער היפך -„לאשמת העם”.
און כאָטש אַז י”ל אַז די הנהגה פון אַ נשיא איז מער עלול צו פועל זיין מ’זאָל זיך פון אים אָפּלערנען - ווייל מה־דאָך אַ נשיא, וואָס „אין לבו כפוף”21 ער שטייט אין אַ מצב כשמו פון התנשאות הרמה והגבהה (ובפרט אויף אנשי דורו), און פונדעסטוועגן איז ער חוזר בתשובה און מביא קרבן על שגגתו22 - איז דאָך עאכו”כ אַז דאָס דאַרף זיין די הנהגה פון שאר העם - הדיוטות - וואָס ביי זיי איז ניטאָ די תנועה פון התנשאות*22.
אָבער, לאידך גיסא, איז דאָ אַ יתרון אינעם ק”ו בנוגע אַ כהן המשיח, כהן גדול: זייענדיק מובדל מעם מצד גודל קדושתו23 און אויך מצד זיין שטענדיקער
עבודה אין מקדש, און נאָכמער, ער איז דאָך דער וואָס איז מכפר על כל ועל כלל ישראל, און אעפ”כ ברענגט ער אַ קרבן על שגגתו - ובפרט אַז דער קרבן ברענגט ער אין דעם אופן, ווי די תורה זאָגט: „והוציא את כל הפר אל מחוץ למחנה” - „חוץ לג’ מחנות”24, אַז אַלע ג’ מחנות זען ווי ער ברענגט אַ קרבן אויף אַ חטא בשוגג25 - איז כש”כ ביי אַלע אידן, וואָס זיי זיינען ווייט פון זיין מדריגה, אַז ממנו ילמדו ניט צו שעמען זיך ברענגען אַ קרבן אויף אַ חטא.
דערפון אַלעם איז אַ הוכחה, אַז דער פירוש פון „אשרי הדור” ביי אַ נשיא מיינט ניט דאָס וואָס דער דור וועט זיך פון אים אָפּלערנען (בק”ו כו’)26, נאָר אַן אַנדער ענין (וואָס איז ניטאָ ביי כהן המשיח) - און וועלכן רש”י לערנט אַרויס פון דעם פסוק, כדלקמן.
ה. אין דעם פסוק „אשר נשיא יחטא” שטעלן זיך צוויי שאלות:
א) דער וואָרט „אשר” (במובנו הפשוט: וואָס וכו’) ווייזט, בכלל, אַז מען האַלט אין מיטן אַן ענין, אַז דער
ווייטערדיקער ענין איז בהמשך צו דעם וואָס שטייט פריער - איז ניט מובן: וואָס פאַר אַ שייכות האָט דער ענין פון „אשר נשיא יחטא” צום פריערדיקן ענין וואָס „חטאת הקהל הוא”27?
ב) וויבאַלד אַז מ’זאָגט אַז די תורה וויל דערמיט מדגיש זיין דעם ענין פון „אשרי הדור” וואָס זיין נשיא ברענגט אַ קרבן על שגגתו, האָט דאָס די תורה געדאַרפט מרמז זיין (ניט אין די ווערטער „אשר נשיא יחטא” וואָס ריידן וועגן דעם חטא פון נשיא, נאָר) אין דעם צווייטן פסוק, וואו עס רעדט זיך וועגן זיין כפרה (תשובה וכו’) - „הודע אליו חטאתו גו’ והביא את קרבנו גו’” - ביים ענין החטא פּאַסט לכאורה ניט צו זאָגן „אשרי”!
מצד די צוויי קשיות לערנט רש”י, אַז דער „אשרי” ביי נשיא איז טאַקע ניט בנוגע זיין פועל־ממש’דיקן ברענגען אַ קרבן אויף שגגתו, נאָר בשייכות צו אַן ענין וואָס איז פאַרבונדן מיטן חטא (און דאָס דייטעט רש”י אָן דערמיט וואָס ער איז משנה פון לשון רז”ל און זאָגט „נותן לב להביא כפרה על שגגתו”), כדלקמן.
ו. אין דער פריערדיקער פרשה שטייט: „אם כל עדת ישראל ישגו ונעלם דבר מעיני הקהל ועשו”, וואָס דאָס מיינט אַז סנהדרין „טעו להורות באחת מכל כריתות שבתורה שהוא מותר” און „עשו צבור על פיהם”*27 - און אעפ”כ (פירט אויס דער פסוק) „חטאת הקהל הוא”.
ס’איז מובן מאליו, אַז ווען אַ איד ברענגט אַ קרבן חטאת איז ביי אים דאָ
(און עס מוז זיין28) דער הרגש החרטה והתשובה - און אַזוי אויך בנדו”ד, וויבאַלד דער פסוק איז מדגיש „חטאת הקהל הוא”, אַז דאָס איז אַ חטאת וואָס ווערט געבראַכט פון גאַנצן קהל, דאַרף מען זאָגן, אַז דער רגש החרטה והתשובה איז דאָ ביים גאַנצן קהל. ולכאורה: ווי איז שייך אַז דער גאַנצער קהל זאָל חרטה האָבן און תשובה טאָן אויף אַ „חטא” וואָס זיי זיינען איבערהויפט ניט שולדיק, אפילו בשוגג, זיי האָבן דאָך געטאָן דאָס וואָס עס פאָדערט זיך פון זיי ע”פ תורה - צו פאָלגן די סנהדרין!
איז רש”י מפרש, אַז דערפאַר שטייט אין פסוק „אשר נשיא יחטא”: רש”י דאַרף ניט אויסטייטשן דאָס וואָס איז מובן מאליו, אַז דאָס מיינט „אם29 נשיא יחטא”30; נאָר שרייבן חידושו, אַז וויבאַלד אַז דער פסוק זאָגט עס בלשון „אשר”, וואָס באַווייזט אַז דאָס קומט בהמשך צו פריער, לערנט מען אַרויס אַז דער „פשוטו” איז דאָ „לפי אגדה” - אַז דאָס איז (אויך) לשון „אשרי”: וויבאַלד אַז דער נשיא, בשעת ער פאַלט דורך אין חטא בשוגג, איז אים נוגע ניט נאָר צו מקיים זיין דעם ציווי התורה און ער איז „מביא חטאת על שגגתו”, נאָר ער איז מרגיש און דערהערט דעם חסרון און חומר פון דעם חטא אַליין, וואָס דעריבער איז (ניט נאָר וואָס ער ברענגט דעם קרבן בפועל31, נאָר) „נותן לב להביא
כפרה על שגגתו ק”ו שמתחרט32 על זדונותיו” - דערפאַר איז „אשרי הדור” - ער באַוואָרנט דורכדעם און איז מעורר (באופן ישר) אנשי דורו וועגן דעם חומר ענין החטא און אויף וויפל מ’דאַרף זיין אָפּגעהיט ניט נכשל ווערן אויך אין אַ חטא בשוגג.
און דאָס איז דער המשך פון „אשר נשיא יחטא” מיט פריער, מיט „חטאת הקהל”: וויבאַלד אַז דער נשיא פילט אַזוי שטאַרק דעם חומר אפילו פון אַ חטא בשוגג, איז מובן, אַז אויך בשעת דער גאַנצער קהל האָט געטאָן אַ חטא (אע”פ - אַז ניט זייענדיק כלל שולדיק אין דעם), איז דער נשיא בהנהגתו פועלט ביים גאַנצן קהל דעם רגש וואָס ווערט אַרויסגערופן ביי די מביאי החטאת - חרטה ותשובה.
ז. ע”פ הנ”ל איז אויך מובן וואָס באַ כהן המשיח זאָגט די תורה „לאשמת העם” און דערמאָנט כלל ניט דעם ענין פון „אשרי הדור” וואָס שטייט ביי „אשר נשיא יחטא”:
„אשרי הדור כו’” (פּאַסט בעיקר) אויף אַ דור וואָס איז מלכתחילה אויסגעהיט פון אַ חטא33, אויך פון אַ חטא בשוגג, און ניט אַזויפיל אויף די וואָס פאַלן דורך אין אַ חטא און דערנאָך טוען זיי תשובה און בריינגען אַ קרבן.
אין דעם באַשטייט דער חילוק צווישן כהן המשיח און אַ נשיא: דער תפקיד פון כהן המשיח איז „לכפר עליהם ולהתפלל בעדם”, מקריב זיין קרבנות און מכפר זיין אויף כלל ישראל, דעריבער איז אפילו בשעת אנשי דורו זעען אַז ער ברענגט אַ קרבן אויף אַ חטא בשוגג רופט עס אויך ביי זיי בעיקר אַרויס (ניט אַזוי די אויסגעהיטנקייט ניט צו באַגיין אַן עבירה מלכתחילה, נאָר) דעם רגש אַז נאָכדעם ווי מ’האָט געטאָן אַן עבירה זאָל מען זיך ניט שעמען און ברענגען אַ קרבן אפילו „על שגגתו”.
[און אפילו ווען דער כהן המשיח איז מעורר אידן אויף חומר החטא, וויבאַלד אָבער אַז זיין תפקיד איז צו מכפר זיין אויף אידן, דעריבער האָט ניט זיין התעוררות די גענוגנדיקע ווירקונג אויף זהירות מהחטא, נאָר הויפּטזעכלעך אויף תיקון וכפרת החטא - בהתאם צו זיין תפקיד].
משא”כ ביים נשיא וואָס זיין ענין איז צו אָנפירן מיטן דור און עניני מלכות ומדינה וכו’ און פונדעסטוועגן איז ער „נותן לב להביא כפרה על שגגתו”, ער איז „מרגיש” און בדרך ממילא מעורר אויף חומר ענין החטא, דאָס פּועלט אַז מ’איז מלכתחילה זהיר בחטא, און במילא איז „אשרי הדור”.
ח. מיינה של תורה אין פירוש רש”י: „נשיא” דאָ מיינט דאָך (ניט אַ נשיא שבט, נאָר) „זה מלך שנאמר מכל מצות ה’ אלקיו שאין על גביו אלא ה’ אלקיו”34 (און ווי מובן פון דעם מאמר גופא -„אשרי הדור”).
דער חילוק צווישן אַ כהן גדול און אַ מלך אין זייער השפעה ופעולה אויף
אידן: דער כהן גדול איז ממשיך אהבת ה’ - אהבה רבה - צו אידן35, און דורכן מלך ווערט נמשך ביטול און יראת ה’ צו זיי36.
אהבה איז דער שורש אויף אַלע רמ”ח מ”ע, און יראה אויף די שס”ה מצות לא תעשה37, לפ”ז קומט אויס, אַז מצד דעם אויפטו פון כהן גדול - המשכת אהבת ה’ - הערט זיך אָן, אַז מ’דאַרף טאָן, מקיים זיין רצון העליון, ובנדו”ד -מקיים זיין ציווי ה’, כולל - בריינגען אַ קרבן; מצד יראת ה’ ווערט דערהערט דער חומר החטא, אַז ער איז „ירא למרוד במלך מלכי המלכים הקב”ה37.
ט. בעומק יותר: אַ קרבן חטאת קומט אויף אַ חטא בשוגג, וואָס ער טוט עס שלא מידיעתו, אָבער דאָס גופא, וואָס דער מענטש האָט געקענט דורכפאַלן אין אַן עבירה בשוגג, איז אַ באַוויז אַז ער איז ניט אינגאַנצן ווי עס דאַרף זיין, עס קומט „מהתגברות נפש הבהמית שמנוגה”38.
און דאָס איז דער טעם וואָס באַ „כהן המשיח יחטא” שטייט „לאשמת העם”, און באַ אַ נשיא „אשר - אשרי הדור”: מצד דער עבודה פון אהבת ה’ (וואָס קומט דורך דעם כהן גדול), וויבאַלד אהבה (אפילו אין די העכסטע מדריגות39) איז בבחי’ התפשטות ומציאות -
„יש מי שאוהב”40, וואָרום די תנועה פון אהבה איז פאַרבונדן מיט מציאות האדם - קען פון דעם אַרויסקומען בהשתלשלות (אין מדריגת „עם”41) אַ חטא בשוגג עכ”פ, מצד דער התגברות פון זיין מציאות.
אָבער מצד יראת ה’ וואָס ווערט נמשך צו אידן דורכן מלך (וואָס ער איז בטל למלכות שמים און פון אים ווערט דער ביטול נמשך צום עם36), זיינען אידן בטל בתכלית צום אויבערשטן, דעריבער איז ניטאָ קיין אָרט אַז עס זאָל אַרויסקומען אפילו בהשתלשלות אַ תנועה פון ישות ומציאות ובמילא אויך ניט קיין ענין פון חטא בשוגג.
יו”ד. די הוראה פון פירוש רש”י אין עבודת האדם:
די וועלט ווערט אָנגערופן „גוף גדול” און דער מענטש איז געגליכן צו אַן „עולם קטן”42. איז כשם ווי ס’איז דאָ דער נשיא הדור, דער מלך, עד”ז בגוף האדם איז דאָ דער מלך שבו וואָס דאָס איז דער ראש43 ומוח וואָס איז דער שליט אויפן גאַצן גוף [און ווי ס’איז מרומז אין די ראשי־תיבות פון וואָרט
„מלך”44: מוח, לב, כבד - די דריי שליטין בגוף האדם45 - און דער ערשטער אות (דער עיקר און) ראש התיבה (פון דעם גאַנצן וואָרט46) איז מ’, מוח שבגוף האדם].
און אויף דעם איז די הוראה „אשרי הדור”: ווען איז די הנהגה פון „דור” -פון דעם אדם - כדבעי, ביז אין אַן אופן פון „אושר” - ווען „הנשיא שלו נותן לב”, בשעת ביי אים איז „מוח שליט על הלב”, וואָרום „כל אדם יכול ברצונו שבמוחו להתאפק ולמשול ברוח תאותו שבלבו שלא למלאות משאלות לבו במעשה דבור ומחשבה כו’”47, דעמאָלט איז ער אויסגעהיט ניט צו דורכפאַלן אין אַ חטא.
און בשעת ער ווערט נכשל אין אַ חטא אפילו נאָר בשוגג, דאַרף ער ניט נאָר תשובה טאָן אין פועל ממש (מביא קרבן על שגגתו), נאָר ער דאַרף זיך אַריינטראַכטן במוחו אַז אויך אַ חטא בשוגג איז אַ זאַך אין וועלכער ער איז שולדיק כנ”ל, ווייל ווען ער וואָלט ניט דערלאָזט די התגברות פון נפש הבהמית, וואָלט ער צו דעם ניט צוגעקומען.
און בשעת ס’איז דאָ ביי אים די העמקת הדעת אין דעם חומר הדבר פון טאָן אַ זאַך וואָס איז היפך רצון העליון48, דעמאָלט „הנשיא שלו נותן
לב”49 - פּועלט דער מוח (דער נשיא) די הכנעה אין לב50, „להיות נשבר ונדכה”, וואָס דורכדעם ווערט ניט נאָר די כפרה על שגגתו, נאָר אויך „העברת רוח הטומאה והסט”א”48 בכלל, און עס פּועלט אויך די שבירה אין נפש הבהמית.
און בשעת באַ אים איז די תשובה אויך אויף אַ שוגג באופן כזה, איז „קל וחומר שמתחרט על זדונותיו”, ער לערנט אָפּ פון דעם „קל” - באַ אים איז „קל” ניט
דורכפאַלן אין זדונות, ווייל דער נה”ב ויצה”ר איז באַ אים געוואָרן נשבר ונכנע -
און דורכדעם וואָס באַ יעדן אידן איז מושל ושולט זיין „נשיא”, דער מוח שבראש, איז דאָס ממהר אַז דאָס זאָל זיין דער דור פון „ודוד עבדי נשיא להם לעולם”, און „מלך עליהם”51, בביאת משיח צדקנו ווען עס וועט נתגלה ווערן מלכותו של הקב”ה והי’ ה’ למלך על כל הארץ (הדור).
(משיחת ש”פ ויקרא תשכ”ח)
Tap a footnote number to view it · Text courtesy of dach.dev
English Explanation
Explanation courtesy of dach.dev